Młody pańszczyźniany chłop Eremiej Mizgir zostaje oddany do wojska przez swoją panią za figle, których się dopuszczał. Trafia do Petersburga, do pułku gwardii. Zaradny, bystry i pogodny, z łatwością wywiązuje się ze służbowych obowiązków i choć często dostaje kary od starszego sierżanta za swoje psoty, nigdy nie traci ducha. Pewnego dnia ze wsi nadchodzą jednak smutne wieści: zdechła krowa staruszków, a urzędnik bezustannie nagabuje narzeczoną Eremieja, Dunię. Żołnierz posmutniał. Pełniąc wartę przy bogato zdobionej diamentami ikonie Kazańskiej Matki Bożej i rozmyślając, jak pomóc staruszkom i narzeczonej, Mizgir postanawia posunąć się do desperackiego kroku. Rozbija szybę ikony i wyjmuje duży klejnot z aureoli Matki Bożej. Gdy wychodzi na jaw, że klejnot zniknął, Mizgir bez mrugnięcia okiem oznajmia, że sama Matka Boża dała mu ten kamień.