Obsesyjne odwoływanie się do traum i ran, jakie hiszpańska wojna domowa (1936–39) i dyktatura Franco (1939–75) zadały w swoim czasie, nie wystarcza już do wyjaśnienia nieprzebytej przepaści niezrozumienia i nienawiści, którą nikczemna polityka i radykalne stanowiska przyjmowane przez prawicę i lewicę w ostatnich dziesięcioleciach otworzyły przed obywatelami kraju znanego poza utartymi kliszami kulturowymi zaledwie w niewielkim stopniu.